Bilgi Paylaştıkça Çoğalır

Mehmet Fatin Gökmen Kimdir?

Mehmet Fatin Gökmen Kimdir?

Mehmet Fatin Gökmen
Adı Soyadı: Mehmet Fatin Gökmen
Doğum Tarihi:1877
Doğum Yeri: Alanya / Antalya / Türkiye
Mesleği: Bilim Adamı, Siyasetçi, Din Alimi

Mehmet Fatin Gökmen

Astronom, meteorolog, din adamı ve milletvekili
Yaşamı
1877’de babasının kadılık yaptığı Rumeli’de doğdu. Babası, Anadolu ve Rumeli’nin pek çok yerinde kadılık görevinde bulunmuş Abdülgaffar Efendi’dir. Aile, aslen Akseki’nin Gödene Bala köyündendir.
İlk öğrenimini Akseki ve Alanya’da , orta öğrenimini İzmir’in Bayındır ilçesinde tamamladı. İstanbul’da Sultan Selim Câmii Muvakkithânesi’nde dönemin başmüneccimi ve aynı zamanda son müneccimbaşı olan Hüseyin Hilmi Efendi’nin yanında çalışıp eski astronomi ilmini ve takvim hazırlama usullerini öğrendi. Bu sırada meşhur bilim tarihçilerinden Sâlih Zeki Bey’in dikkatini çekti; onun teşvikiyle 1901’de yeni açılan Riyâziyyât Medresesi’ne (Matematiksel Bilimler Fakültesi) başladı.
Öğrenciliği döneminde siyasetle de ilgilenen Fatin Bey, İttihat ve Terakki Cemiyeti kurucuları arasında yer aldı ve bir süre tutuklu kaldı. Yakın dostu Mehmet Akif’in cemiyete katılmasına da aracı oldu. Fatin Bey’in dostu olan ünlü şair Mehmet Akif, 1912 yılında yayımlanan Süleymaniye Kürsüsünde isimli şiirini, ona ithaf etmiştir. Fatin Gökmen, II. Meşrutiyet’in ilanından sonra kendisini tamamen bilime verdi.
1904’de mektebi birincilikle bitirdikten sonra, çeşitli okullarda matematik öğretmenliği yaptı. Bir süre de okuduğu medresede astronomi ve olasılık hesabı dersleri verdi.
1909 yılında Dârülfünun Fen Medresesi (Fakültesi) astronomi ve hisab-ı ihtimali (olasılık) müderrisliğine atandı. 1933’e kadar süren bu görevi sırasında yüzlerce öğrenci yetiştirdi ve bir dönem de Fen Fakültesi dekanlığı yaptı. Bu kurumdaki çalışmalarıyla Türkiye’de modern astronomi öğreniminin temellerini attı.
Kandilli Rasathanesi
1910 yılında dönemin Maarif Nâzırı Emrullah Efendi tarafından Rasadhâne-i Âmire’nin müdürlüğüne getirildi. Rasathane-i Âmire, 1868’den beri hizmet vermekteydi ve 1909’daki 31 Mart Olayları sırasında binası ve âletleri tahrip olmuştu. Fatin Gökmen, yeniden kurulması planlanan gözlemevinin yeri için incelemeler yaptı ve rasathaneyi İcadiye Tepesi’nde kurmaya karar verdi. Eski rasathane gibi meteoroloji istasyonu düzeyinde bir gözlemevi yerine Belçika’daki Uccle Kraliyet Gözlemevi gibi bir astronomi ve jeofizik gözlemevi olması için gerekli binaları inşa ettirip, âletleri satın aldırdı; böylece bugün hala faaliyette olan Kandilli Gözlemevi’nin temelleri atıldı. Fransız Meteoroloji Birliği aracılığıyla getirtilen ve birinci sınıf bir meteoroloji istasyonunda kullanılan âletlerle 1 Temmuz 1911’den itibâren sürekli ve düzenli bir biçimde meteorolojik unsurların ölçüm ve kayıtları yapılmaya başlandı. Ancak savaşlar sebebiyle, rasathane Cumhuriyet’e kadar esaslı bir görev yapamadı. Yalnızca bazı meteorolojik çalışmalar yapılıyor ve memleket saat ayarı basit aletlerle belirlenerek bazı kurumlara bildiriliyordu.
Fatin Bey, Milli Mücadele yıllarında İstanbul’da kurulan Kuva-yı Milliye Teşkilatı’na katılarak aktif bir rol oynadı.
1926 yılı başına kadar resmi takvim olarak kullanılmış olan Hicri kameri takvimin aybaşları tespitini bilimsel temellere dayandırmak üzere çalışmalar yaptı. Girişimleri sonucu 1925 sonlarında çıkan bir yasayla Kandilli Rasathanesi’ne hicri-kameri aybaşlarını hesaplama görevi verildi.
Bütün hayatını rasathaneyi geliştirmeye adayan Fatin Bey’in Almanya’dan getirterek onbeş yıllık bir gayretle 1935’de yerine monte ettirdiği 20 milimetrelik Zeiss marka teleskop ve ömrü boyunca topladığı matematik ve astronomi ile ilgili eserlerden oluşan kütüphanesi, bugün de büyük önem taşımakta ve araştırmacılar tarafından kullanılmaktadır. Fatin Bey kütüphanedeki bütün kitapları tek tek incelemiş ve tavsiflerini birer kağıda yazıp ilgili kitabın içine koymuştur. Bu kitapları daha sonra Süleymaniye Kütüphanesi’ne devretmiştir.
Araştırmaları
Bilim tarihine, özellikle de astronomi tarihine ilgi duyan Fatin Gökmen, takvim konusundaki araştırmalarını Türk Takvimi (İstanbul 1936), Eski Hitay Takvimi (İstanbul 1936) ve Eski Türklerde Hey’et ve Takvim (İstanbul 1937) adlı kitaplarda toplamıştır. Ayrıca eskiden beri bir gözlem ve hesap âleti olarak kullanılan rubu tahtasını tanıtan Rubu Tahtası, Nazariyâtı ve Tersimi (İstanbul 1948) adlı bir kitabı daha bulunmaktadır.
Milletvekilliği
İstanbul Üniversitesi’nde hocalık yapan Fatin Bey, 1933’de üniversiteden ayrıldı. 1943’de gözlemevindeki görevinden emekliye ayrıldıktan sonra politikaya atıldı. 1950’ye kadar iki dönem TBMM’de Konya milletvekili olarak çalıştı.
Ölümü
1955 yılında İstanbul’da vefat eden Mehmet Fatin Gökmen, Kandilli Küçüksu Mezarlığı’na defnedildi.
Sitare Gökmen ve Tarık Gökmen (astronom) adında iki çocuğu vardır.
1973 yılında anısına Tübitak Hizmet Ödülü verilmiştir. Ayrıca Beykoz’da bir ilköğretim okuluna (Beykoz Fatinhoca İlköğretimokulu) ve Darüşşafaka’nın Maslak tesislerinde 2010 yılında kurulan planateryuma adı verilmiştir.

Leave a Comment

Loading...