Bilgi Paylaştıkça Çoğalır

İdil Biret Kimdir?

İdil Biret Kimdir?

İdil Biret
Adı Soyadı: İdil Biret
Doğum Tarihi:21 Kasım Cuma, 1941
Doğum Yeri: / Ankara / Türkiye
Mesleği: Sanatçı

İdil Biret

Piyano sanatçısı
Henüz iki yaşındayken müziğe ilgi duymaya başladı. Dört yaşında Bach’ın prelüdlerini çalıyordu. Ders aldığı ilk müzik öğretmeni Mithat Fenmen’dir. 1948’de, yedi yaşındayken, ikinci cumhurbaşkanı İsmet İnönü, Biret’in yurt dışında eğitim giderlerinin karşılanması için TBMM’ye bir teklif sundu. Bu tekliften sonra İdil Biret için özel olarak çıkartılan yasa, “Harika Çocuklar Yasası” olarak bilinir. Bu kanun kapsamında, eğitim için ailesiyle beraber Paris Konservatuarı’na gönderilen Biret, burada 20. yüzyılın önemli pedagoglarından Nadia Boulanger ile çalıştı. Biret, sekiz yaşında iken Paris Radyosu’nda ilk konserini verdi. Fransız piyanist Alfred Cortot’dan ve İdil Biret için “en değerli öğrencim” diye söz eden Alman piyanist Wilhelm Kempff’den dersler aldı. Biret, 11 yaşındayken hocası Kempff ile birlikte Mozart’ın İki Piyano İçin Konçertosu’nu Paris Champs-Elysees Tiyatrosu’nda çaldı. Zaman zaman Kempff’in Positano’da ders verdiği usta sınıflara katıldı. Ayrıca Kempff’in 90. yaşgünü için düzenlenen konserde sahne aldı.
Sanat yaşamı
İdil Biret, 15 yaşında Paris Ulusal Konservatuarı’nı yüksek piyano, eşlikçilik ve oda müziği dallarında birincilikle bitirdi. 16 yaşından itibaren dünyanın çeşitli yerlerinde sahne aldı. ABD’deki ilk konserinde, 21 yaşındayken, Erich Leinsdorf yönetimindeki Boston Filharmoni Orkestrası ile birlikte Rachmaninoff’un Üçüncü Piyano Konçertosu’nu çaldı. İlk Rusya turnesini piyanist Emil Gilels’in daveti üzerine yaptı ve bu ülkede büyük başarı sağladı. Sonraki yıllarda Rusya’da yüze yakın konser verdi. Biret, beş kıtaya yayılan konserlerinde Atzmon, Copland, Kempe, Keilberth, Sargent, Monteux, Fournat, Leinsdorf, Pritchard, Scherchen, Rozhdestvensky, Mackerras gibi ünlü şeflerle çaldı; Montreal, Berlin, Montpellier, Nohant, Royan, Dubrovnik, Atina, Ankara ve İstanbul festivallerine sahne aldı. Boston Symphony, Orchestre National de France, Orchestre Suisse Romande, London Symphony, Leningrad Philarmonic, Leipzig Gewandhaus, Dresden Staatcapelle, Tokyo Philarmonic, Sydney Symphony ve Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası eşliğinde Dünya’nın birçok ülkesinde konserler verdi.
Kraliçe Elisabeth (Belçika), Van Cliburn (ABD), Busoni (İtalya), Liszt (Almanya) gibi pek çok uluslararası piyano yarışmasında jüri üyesi olan İdil Biret’e verilen ödüller arasında “Lili-Boulanger” (Boston), “Harriet Cohen/Dinu Lipatti” (Londra), Polonya hükümetinin “kültür liyâkat” ve Fransız hükümetinin “Chevalier de I’Ordre National de Merite” nişanları da bulunmaktadır. İdil Biret, 1971’den bu yana devlet sanatçısıdır.
Stüdyo kayıtları
Biret’e ait, bugüne kadarki plak ve CD’lerin sayısı 80’i geçmektedir. 60’larda ve 70’lerde Atlantik ve Finnadar için yaptığı kayıtlar romantik repertuvardan başlayıp çağdaş bestecilere kadar uzanan bir yelpazededir. Sanatçı, 1980’lerde plak tarihinde ilk kez Beethoven senfonilerinin Liszt tarafından yapılan uyarlamalarının hepsini seslendirmiştir. Daha sonra Chopin’in bütün piyano eserleri, Brahms’ın bütün solo piyano eserleri ve konçertoları, Rachmaninoff’un bütün piyano eserleri Biret tarafından icra edilerek kayda alınmıştır. Bu performanslar pek çok eleştirmen tarafından hayranlıkla karşılanmıştır. 1995 yılında Chopin’in bütün eserleri dizisi Varşova’da düzenlenen “Chopin Plakları Büyük Ödülü” yarışmasında jüri özel ödülüne layık görülmüştür. Yine aynı yıl kaydettiği ve Fransız besteci Pierre Boulez’in üç sonatını içeren CD’ye, Paris’te yılın “Altın Diyapozon” ödülü verilmiş ve Le Monde gazetesi tarafından 95 yılının en iyi plakları arasına seçilmiştir. 1997’de 100. ölüm yıldönümü sebebiyle Brahms’ın tüm solo piyano eserlerini beş konserlik bir dizide seslendirmiştir. Sanatçı, ayrıca 2002 yılında Ligeti’nin etüdlerini kayda almıştır. Biret, dünyanın en geniş repertuvarlı piyanisti olarak bilinmektedir. Stravinsky’nin “Ateş Kuşu” süiti uyarlaması, hocası Kempff’in uyarlamalarını icra ettiği plaklar da önemli kayıtlardandır. İdil Biret, 2007’de Chopin yorumlarından dolayı Polonya Cumhurbaşkanı tarafından “Üstün Hizmet Nişanı” ile onurlandırılmıştır.
Biret, daha önce tamamını plak haline getirdiği ve konserlerde icra ettiği Beethoven senfonilerinin Liszt uyarlamaları dizisine, 2000’li yıllarda bestecinin tüm konçerto ve sonatlarını da kayda alarak devam etmiştir. Aralık 2008’de beş kıtada piyasaya sürülen “Beethoven edisyonu”, bestecinin konçerto, sonat ve senfonilerinin ilk toplu sunumu olmaktadır. Bu serinin tamamı sanatçıya ait bir etiketle çıkmıştır.
Hakkında yazılan eserler
Fransız yazar Dominique Xardel’in Biret’in hayatını ve görüşlerini anlatan “İdil Biret-Une pianiste Turque en France” (Fransa’da bir Türk Piyanist İdil Biret) kitabı Eylül 2006’da Fransa’da yayınlanmıştır. 2007’de “Dünya Sahnelerinde Bir Türk Piyanisti: İdil Biret” adıyla Türkçe olarak da basılmıştır. Daha önce İdil Biret’in de yer aldığı “Piyanistler” adında ve birçok piyanistle yapılan röportajlardan oluşan bir kitap yazan Xardel, bu yeni kitabında sadece İdil Biret’in hayatını, kariyerini ve bir çok değişik konudaki düşüncelerini de aktarmaktadır. Kitap,  Ekim 2007’de Stacatto-Verlag tarafından Almanya’da “Idil Biret: Eine Türkische Pianistin auf den Bühnen der Welt” adıyla yayınlanmıştır. Ayrıca Biret hakkında Üner Birkan’ın kaleme aldığı “Piyanodaki Harika” adlı kitap bulunmaktadır.
Ödül ve nişanları
1952 yılında Paris Konservatuvarı’ndaki yüksek solfej ve deşifraj bölümlerini Birincilik Ödülü ile bitiren Biret, Haziran 1957’de konservatuvarda devam ettiği piyano, oda müziği ve eşlikçilik sınıflarının her birinden birincilik ödülü ile mezun oldu ve “Birincilerin Birincisi” unvanını kazandı. Reine Laurent Ödülü ve Popelin mükâfatlarını aldı.
1954, 1964 Lily Boulanger Memorial, Boston
1957 Paris Konservatuvarı, Konservatuvar Birinciliği
1961 Harriet Cohen – Dinu Lipatti Altın Madalyası, Londra
Adelaide Ristori Nişanı, İtalyan Hükümeti
Chevalier de l’Ordre du Mérite, Fransa
1971 Devlet Sanatçısı, Türkiye
1974 Kültür/Liyâkat Nişanı, Polonya Hükümeti
1988 Boğaziçi Üniversitesi, Onursal Doktora
Eskişehir Anadolu Üniversitesi Onursal Doktora
1995 Uludağ Üniversitesi, Onursal Doktora
1995 Grand Prix du Disque Chopin, Varşova
1995 Altın Diyapozon, Fransa
1996 Sevda Cenap And Müzik Vakfı Onur Ödülü Altın Madalyası
2003 Ortadoğu Teknik Üniversitesi Onursal Doktora
2007 Polonya Üstün Hizmet Madalyası (Chopin eserleri kayıt ve seslendirmeleri nedeniyle)
2007 35. Uluslararası İstanbul Müzik Festivali, Onur Ödülü’nü kazandı

Leave a Comment

Loading...