Bilgi Paylaştıkça Çoğalır

Erdal İnönü Kimdir?

Erdal İnönü Kimdir?

Erdal İnönü
Adı Soyadı: Erdal İnönü
Doğum Tarihi:6 Haziran Pazar, 1926
Doğum Yeri: / Ankara / Türkiye
Mesleği: Bilim Adamı, Siyasetçi

Erdal İnönü

Siyasetçi ve bilimadamı. Türkiye Cumhuriyeti eski Başbakan Yardımcısı, eski Dışişleri Bakanı, SHP Genel Başkanı
1926 yılında Ankara’da doğdu. Babası İsmet Bey, annesi Mevhibe Hanımdır. Ailenin üç çocuğundan (Ömer ve Özden) ortancası olan İsmet İnönü, 1943 yılında Ankara Gazi Lisesi’nden, 1947 yılında ise Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi (AÜFF) Fizik-Matematik Bölümü’nden mezun oldu. Ardından ABD’ye gitti. California Teknoloji Enstitüsü’nde (Caltech) fizik dalında yüksek lisans (1948) ve doktora (1951) yaptı. Bir süre Princeton Üniversitesi’nde araştırma yaptı ve 1952 yılında Türkiye’ye geri döndü. Asistan olarak göreve başladığı Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi’nde 1955 yılında doçent oldu. 1957’de Sevinç Hanım ile (Sohtorik) evlendi. 1958-60 yılları arasında Princeton Üniversitesi’nde ve Oak Ridge Princeton National Laboratory’de konuk araştırmacı olarak araştırmalarına devam etti. Daha sonra kuramsal fizik profesörü olarak Orta Doğu Teknik Üniversitesi’ne (ODTÜ) girdi.
ODTÜ’de Teorik Fizik Bölümü başkanlığı (1960-64), Fen ve Edebiyat Fakültesi dekanlığı (1965-68) görevlerinde bulundu. 1968 yılında ABD’ye giderek Princeton ve Columbia üniversitelerinde bir yıl konuk profesör olarak ders verdi. Ardından 1969’da Türkiye’ye döndü ve ODTÜ rektör vekilliğine, 1970’te de rektörlüğe seçildi. Mart 1971 yılında rektörlükten ayrılarak, öğretim ve araştırma görevlerine devam etti. 1974’te fizik dalında TÜBİTAK Bilim Ödülü’nü aldı . Yine aynı yıl, altı ay kadar Princeton’da konuk araştırmacı olarak görev yaptı. 1975 yılında Boğaziçi Üniversitesi’ne geçti. 1976’da aynı üniversitenin Temel Bilimler Fakültesi dekanlığına getirildi. Altı yıl süren bu görevde kaldıktan sonra 1982’de, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu’nun (TÜBİTAK) İstanbul’da kurulan Temel Bilimler Araştırma Enstitüsü (Feza Gürsey Enstitüsü) müdürlüğüne tayin edildi.
Siyasi yaşamı
12 Eylül Darbesi’nden sonra, Mayıs 1983’te, siyasi faaliyetler serbest bırakılınca, öğretim ve yöneticilik görevlerinden ayrıldı. 6 Haziran 1983’te Sosyal Demokrasi Partisi’nin (SODEP) kurucu üyesi ve ilk genel başkanı olarak siyasi hayatına başladı. Kurucu üyeliğini Haziran 1983’te Milli Güvenlik Konseyi’nce veto edilmesine rağmen, Aralık 1983’te tekrar SODEP genel başkanlığına seçildi.
SODEP ile Halkçı Parti’nin (HP) birleşmesinde olumlu bir rol oynadı. SODEP ve Halkçı Parti’nin Kasım 1985’te, Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP) adı altında birleşmesinin ardından, SHP genel başkanlığını, partinin ilk genel kuruluna kadar Halkçı Parti genel başkanı Aydın Güven Gürkan’a bıraktı. Haziran 1986’daki kurultayda genel başkanlığa seçildi. 28 Eylül 1986’da yapılan ara seçimlerde İzmir milletvekili olarak meclise girdi. Haziran 1987’deki SHP kurultayında bir kez daha SHP genel başkanlığına, 30 Kasım 1987’deki erken genel seçimlerde ise ikinci kez İzmir milletvekilliğine seçildi.
1989 yerel seçimlerinde, iktidardaki Anavatan Partisi ağır bir hezimete uğrarken, İnönü başkanlığındaki SHP, oyların yüzde 28.7’sini alarak birinci parti konumuna yükseldi. SHP, başta İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyük şehirler olmak üzere 67 il merkezindeki belediye başkanlıklarının 39’unu elde etti. İnönü, parti içinde oluşan ve Deniz Baykal, İsmail Cem ve Ertuğrul Günay’ın başını çektiği muhalefet grubuna karşı, katıldığı kurultayları (Haziran 1988’de İsmail Cem’e, Aralık 1989, Eylül 1990 ve Ocak 1992’de de Baykal’a karşı) kazanarak genel başkanlık görevini sürdürdü.
Kasım 1991’deki erken genel seçimlerde oy oranı yüzde 20’ye ve SHP üçüncü parti sırasına düşünce, parti içi muhalefet yitirilen oyların sorumluluğunu İnönü yönetimine yükledi. Fakat seçimlerin galibi Doğru Yol Partisi’nin (DYP), SHP ile koalisyon hükümeti kurması, hükümette başbakan yardımcılığını üstlenen İnönü’nün parti içindeki konumunu güçlendirdi.
Ocak 1992’deki 7. Olağanüstü Kurultay’da İnönü’ye karşı bir kez daha yenik düşen ve parti yönetimi ile ilgili umutlarını kaybeden Deniz Baykal ve muhalefet grubu “Yeni Sol”, SHP’den ayrılarak Cumhuriyet Halk Partisi’ni (CHP) yeniden kurdu (Eylül 1992).
Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın ani ölümü üzerine Başbakan Süleyman Demirel cumhurbaşkanlığına seçildi. İnönü, aklaşık 1.5 ay süreyle başbakanlık görevine vekalet etti. Ardından Haziran 1993’te SHP genel başkanlığını ve hükümetteki görevini bırakacağını açıkladı. Eylül 1993’te yapılan SHP 4. Olağan Kurultayı’nda genel başkanlığa, dönemin Ankara Büyükşehir Belediyesi başkanı Murat Karayalçın seçildi.
İnönü, SHP ile CHP’nin birleştiği 1995’teki kurultayda CHP’nin “Onursal Genel Başkanı” seçildi. Kurultaydan hemen sonra kurulan DYP-CHP koalisyon hükümetinde, dışişleri bakanı oldu. Nisan 2001’de CHP Genel Başkanı Deniz Baykal’ın bazı uygulamalarına tepki göstererek partisinden istifa etti. Üç kez milletvekili seçilen, 17. (ara seçim), 18. ve 19. dönemlerde İzmir milletvekilliği yapan Erdal İnönü, Sosyalist Enternasyonal başkan yardımcılığı görevinde de bulunmuştur.
Bilimsel çalışmaları
TÜBİTAK Bilim Kurulu, Atom Enerjisi Komisyonu, UNESCO Yürütme Konseyi üyeliği ve Türk Fizik Derneği başkanlığı görevlerinde bulunan İnönü’nün, fizik alanında önemli çalışmaları vardır. Uluslararası bilim dergilerinde de yayınlanan araştırmalarının en önemlisi, 1951 yılında Macar asıllı ABD’li atom fizikçisi Eugene Wigner ile Princeton Üniversitesi’nde ortak yaptıkları çalışmadır. “Grupların İndirgenmesi ve Gösterimi Üstüne” adındaki bu çalışma, gruplar kuramında genel bir yöntem niteliği kazanarak, matematiksel fiziğin temel yöntemleri arasında yer almıştır. “İnönü-Wigner Grup İndirgenmesi” adıyla bilinen çalışma, modern matematiksel fiziğin temel kavramlarından biri kabul edilir.
Erdal İnönü, Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu’nun (TÜBİTAK) kuruluşuna katkı sağladı ve TÜBİTAK Temel Araştırmalar Enstitüsü’nde kurucu müdürlük olarak görev aldı. 2004’te, fizik ve matematik alanlarında Nobel’den sonraki en önemli ödül olan Wigner Madalyası’nı aldı. İnönü, Feza Gürsey’den sonra bu ödülün verildiği ikinci Türk oldu. İnönü, bunun yanı sıra Türkiye Cumhuriyeti ve Osmanlı İmparatorluğu üzerine yaptığı bilimsel çalışmaları ile bilinir. Sosyalist enternasyonal üyesiydi ve düzenlenen tartışmalara organizasyon başkan yardımcısı olarak katılıyordu.
2002 yılında tedavisi başlayana kadar Sabancı Üniversitesi ve TÜBİTAK Feza Gürsey Enstitüsü’nde görev yaptı.
Vefatı
Erdal İnönü’ye Nisan 2006’da kan kanseri teşhisi kondu. Amerika Birleşik Devletleri’nde bir süre tedavi gören İnönü, başarılı geçen ilk tedavinin ardından Türkiye’ye döndü. 20 Ağustos 2007’de kansere bağlı zatürre teşhisi ile yeniden hastaneye kaldırıldı. Yapılan tetkikler sonucunda, daha önce kontrol altına alınan lösemi hastalığının tekrar ortaya çıktığı belirlendi ve yine ABD’ye götürüldü.
31 Ekim 2007 günü tedavi gördüğü hastanede, 81 yaşında iken hayatını kaybetti. Cenazesi 2 Kasım Cuma günü akşam saatlerinde Ankara’ya getirildi. Definine ilişkin ilk tören 3 Kasım’da TBMM’de yapıldı. Daha sonra cenazesi Gülhane Askerî Tıp Akademisi’nde (GATA) korundu ve yapılan devlet töreninin ardından, doğduğu Pembe Köşk’ün bahçesine getirildi. İnönü için burada da bir tören düzenlendi. Eşi Sevinç İnönü’nün isteği doğrultusunda İstanbul’a götürülen İnönü’nün naaşı, 4 Kasım Pazar günü Teşvikiye Camii’nde öğle namazının ardından kılınan cenaze namazından sonra Zincirlikuyu Mezarlığı’ndaki aile kabristanına defnedildi.
Kişisel özellikleri
Esprili ve alçakgönüllü olarak bilinen İnönü, günlük yaşantısında halkın arasına karışmaktan çekinmezdi. Omuzlara alınmaktan hoşlanmaz, alınmak istendiğinde “İnönü Yatışı” adı verilen hareketle sırt üstü yere uzanarak buna engel olurdu. Sigarayı hiç sevmezdi. Zaman zaman TBMM’ye yürüyerek ve korumasız giderdi.
Yapıtları
Erdal İnönü’nün başlıca bilimsel yapıtları;
1923-1966 Döneminde Fizik Dalındaki Araştırmalara Türkiye’nin Katkısını Gösteren Bir Bibliyografya ve Bazı Gözlemler (1971)
1923-1966 Dönemi Matematik Araştırmaları Bibliyografyası ve Bazı Gözlemler (1973)
Group Theoretical Methods in Physics (1983; Meral Serdaroğlu’yla birlikte)
Diğer yapıtları;
Mehmet Nadir Bir Eğitim ve Bilim Öncüsü (1997)
Anılar ve Düşünceler 1. Cilt (1996)
Anılar ve Düşünceler 2. Cilt (1998)
Anılar ve Düşünceler 3. Cilt (2001)
Kurultay Konuşmaları
Fikirler ve Eylemler Tarih, Bilim ve Siyaset Üzerine Konuşmalar (1999)
Bilim Konuşmaları (2001)
Üçyüz Yıllık Gecikme Tarih, Kültür, Bilim ve Siyaset Üzerine Konuşmalar (2002)
Bilimsel Devrim ve Stratejik Anlamı (2003)

Leave a Comment

Loading...