Bilgi Paylaştıkça Çoğalır

Adem Dede Kimdir?

Adem Dede Kimdir?

Adem Dede
Adı Soyadı: Adem Dede
Doğum Tarihi:1591
Doğum Yeri: / Antalya / Türkiye
Mesleği: Şair

Yaşam Durumu: Vefat Etmiş
Ölüm Tarihi: 1653

Adem Dede

Osmanlı İmparatorluğu döneminde yaşamış Türk Mevlevi şairi
Adem Dede’nin doğum tarihi kesin olarak bilinmemekle beraber 1588 olduğu tahmin ediliyor. Babası, 10 gün sadarette kaldıktan sonra vefat eden Türk kökenli Lala Mehmet Paşa’dır. Antalya’da dünyaya gelmiştir. Yörenin ünlü dervişlerinden din eğitimi aldıktan sonra, bilgisini arttırmak ve mevlevi olmak için İstanbul’a gitti.Galata mevlevihanesinde, İsmail Ankaravi’nin yanına yerleşerek kendisinden eğitim aldı. İsmail Ankaravinin vefatından sonra bu mevlevihaneye şeyh oldu. İstanbul’da saygı duyulan, sözüne kıymet verilen, halk tarafından çok sevilen bir kişiydi. Kur’an ve Mesnevi okunan, sema yapılan Galata mevlevihanesinde, ayrıca Adem Dede dostlarıyla beraber sohbet toplantıları düzenler, bu toplantılarda dini konuşmalar yapılır, müzik dinlenir, sema ve zikir yapılırdı.
Adem Dede Mevleviler arasında Türk-i Basit (yalın Türkçe) akımına öncülük etmiştir. Hece vezniyle şiir söyleyen, öztürkçe kelimeleri kullanan ilk odur. Divan Edebiyatı’nda Arapça ve Farsça sözcüklerin zamanla daha çok yer bulmaya başlaması ile şiir, dili anlaşılması zor bir hal almıştı. Divan Edebiyatı, sadece Osmanlı Sarayının anladığı bir edebiyat haline gelmiştir. Halkın da bu edebiyata ait eserleri anlaması için dilde sadeleşme gerekliydi. Divan edebiyatında sadeleşmeyi başlatan ilk isim Tatavlalı Mahremi’dir.
Tatavlalı Mahremi aruz veznini ve divan edebiyatının nazım şekillerini kullanmakla birlikte öztürkçe şiirler kaleme alarak, Türki-i Basit (Yalın Türkçe) akımının öncüsü olmuştur. Türkçe kelimelerle halk dilindeki atasözlerini, deyimleri ve mecazları kullanmaya çalıştı. Türki-i Basit akımının diğer şairleri Edirneli Nazmi ve Aydınlı Visali’dir. Ancak sonradan divan edebiyatı şairlerinden bu akımı izleyen olmamıştır. Adem Dede’ye ait bir Divan’ın olduğu biliniyorsa da henüz bulunamamıştır. Yalnızca bazı tezkire ve yazma mecmualarda şiirlerine rastlanır. Mısır halkının kendisini davet etmesi üzerine Adem Dede Mısır’a gitmiş, orada halka mevleviliği anlatmış, öğretmiş ve bir mevlevihane açmıştır.
Dede’nin dokuzuncu kuşaktan torunu ve Adem Dede’nin 1649 yılında kurduğu “Galata Mevlevihanesi Şeyhi Adem Dede ibni Mehmet Çavuş Vakfı”nın mütevellisi olan Mehmet Celâlettin Perdahlı’nın yazdığı “CENNETTE RAKS” adlı eserinde Adem Dede ile ilgili geniş bilgi bulunmaktadır. Soyundan gelen ve Perdahlı soyadını kullanan ailenin pek çok bireyi halen Antalya’da oturmaktadır. Hayırseverliğiyle bilinen Adem Dede hece vezni ile şiir yazan ilk mevlevi şairi olarak edebiyat tarihindeki yerini almıştır. Hac niyetiyle kutsal topraklara giderken,Kahire mevlevihanesinde konaklamış, kendisine Mısır şeyhliği arz edilmiş, bunun üzerine ;”Artık bizim tekkemiz bundan sonra dârı âhirettir” diyerek farsça bir beyitle özür dilemiştir. Hastalanmış ve 1653 yılında Kahire’de vefat etmiştir.
İlahilerinden Bir Örnek ;
Derd ehli libasını aşkile giyen gelsün
Zehrini şeker gibi zevk ile yiyen gelsün
Ol günlerini sâim hem gicelerin kaim
Fakr âteşine daim sabr ile yanan gelsün
Hakika iremez kimse atlas u libas ile
Öz kendi eli ile cânına kıyan gelsün
Kal ü kil ile hergiz menzile irişilmez
Kendilik ile olmaz mürşide uyan gelsün
Aldanma sakın Âdem her aline dünyanın
Öz varlığını bunun yokluğa sayan gelsün.

Leave a Comment

Loading...